Czas teraźniejszy w języku niderlandzkim - o.t.t.

Język niderlandzki ma w sumie osiem czasów, w tym pięć tych najczęściej używanych. Dziś przedstawiam pierwszy z nich - onvoltooid tegenwoordige tijd (o.t.t.) - czas teraźniejszy niedokonany w dosłownym tłumaczeniu, a przekładając z polskiego na "nasze" - po prostu czas teraźniejszy.

Zanim zaczniemy odmieniać czasowniki niderlandzkie, trzeba wiedzieć, że zbudowane są one zawsze z rdzenia (de stem) i z końcówki (de uitgang). Rdzeń zmienia się niewiele lub wcale, końcówka - jak kobieta - zmienną jest z natury ;) 

Zobaczmy, jak to wygląda w praktyce: 

maken - robić

rdzeń: maak-      końcówka: -en

 "a" w tym wyrazie to tzw. "długie a", akcentowane. Słychać to w wymowie. Rdzeń wyrazu najłatwiej znaleźć patrząc na pierwszą osobę liczby pojedyńczej - ik 

ik maak                

jij maakt

hij / zij / het / u maakt

wij maken

jullie maken

zij maken

Tak więc czas teraźniejszy można zapisać schematycznie w ten sposób:

ik - rdzeń

jij - rdzeń + t

hij / zij / het / u - rdzeń + t

wij - bezokolicznik

jullie - bezokolicznik

zij - bezokolicznik

Uwaga: końcówka t znika w drugiej osobie liczby pojedyńczej (jij), jeśli stosujemy szyk przestawny - zazwyczaj w pytaniach lub zdaniach złożonych (maak jij). 

Tak więc powiemy:

Jij maakt een taart. 

Robisz ciasto. 

Ale zapytamy w taki sposób:

Maak jij een taart? 

Czy robisz ciasto? 

W powyższy sposób odmienia się większość czasowników. Dla jasności rozłóżmy jeszcze kilka z nich na czynniki pierwsze:

koken - gotować

rdzeń: kook-      końcówka: - en

spelen - bawić się

rdzeń: speel-      końcówka: - en

leren - uczyć się

rdzeń: leer-        końcówka: - en

Widać wyraźnie zasadę odmiany, prawda? Od tej zasady jest jeden wyjątek:

Wyjątek: Gdy rdzeń czasownika kończy się na literę "t", opuszczamy końcówkę, żeby uniknąć podwójnego "t" na końcu wyrazu. Dotyczy to m.in. czasowników takich jak: 

kosten - kosztować

rusten - odpoczywać

praten - rozmawiać

Przykład: 

praten

rdzeń: praat-       końcówka: -en

ik praat

jij praat

hij / zij / het / u praat

wij praten

jullie praten

zij praten

Warto jeszcze zaznaczyć, że gdy używamy szyku przestawnego w przypadku tych czasowników, żadne "t" już nie znika! Końcówka "t" już zniknęła wcześniej i zostaje tylko "t" należące do rdzenia. Tak więc czasownik wygląda tak samo zarówno w zdaniu oznajmującym:

Jij praat met je moeder. 

czyt. Jaj prat meć je muder.

Rozmawiasz ze swoją matką.

jak i w pytaniu:

Praat jij met je moeder? 

czyt. Prać jaj meć je muder?

Czy rozmawiasz ze swoją matką? 

Różnica jest tylko w wymowie, bowiem tam, gdzie "t" na końcu wyrazu zbiega się z "jij" (met jij, praat jij) jest wymawiane jak "ć". 

Tyle na dziś wystarczy. To i  tak potężna dawka wiedzy jak na jeden raz. Zapewniam jednak, że to wszystko szybko wchodzi w krew temu, kto obraca się w holenderskojęzycznym środowisku. 

Następnym razem będzie coś lżejszego dla miłośników piłki nożnej ;) 

Jak to się czyta? - wymowa w języku holenderskim

Język holenderski jest zasadniczo fonetyczny, tzn. czytamy tak, jak piszemy. I to znacznie ułatwia naukę, tylko na początku trzeba poznać podstawowe zasady.

Reguły wymowy:

g wymawia się jak ch - głębokie, gardłowe, chrapliwe
goed - czyt. chud - dobrze, dobry

h wymawiamy bardzo miękko, jest prawie nieme i często można je opuścić
heden - (h)ejden - dziś

oe czytamy dokładnie jak polskie u
voet - fut - stopa

ie wymawiamy jak i
zien - zin - widzieć

ei / ij wymawiamy jak aj lub ej
ijs - ajs - lód
trein - trajn - pociąg

aw / ou / au wymawiamy podobnie jak ał  (au) lub oł (ou)
Gouda - chałda - miasto, ser
koud - kaud - zimno 

ui wymawiamy jak coś pomiędzy ou, ał i eu, to jeden z trudniejszych dźwięków do wymówienia
duizned - dałzend - tysiąc

u wymawiamy jak niemieckie ü, głębokie, z lekko cofniętym językiem
kus - küs - buziak

c wymawiamy jak k lub se
medicijn - medisajn - lekarstwo
publicatie - publikaci - publikacja

v wymawiamy jak f
voetbal - futbal - piłka nożna 

Resztę zaś liter czytamy mniej więcej tak, jak piszemy po polsku. 

Trudno jest wyobrazić sobie te wszystkie dziwne głoski, jeśli się ich wcześniej nie słyszało, dlatego pomocna może być strona  holenderski.słówka.pl zawierająca nagrania z prawidłową wymową. 

Powodzenia w gimnastyce języka! :) 

Hoe heet jij? - czyli jak poszerzyć kręgi znajomych

Jak już się przywitamy jak należy, wypadałoby się przedstawić:

Ik heet Dora. 
Czyt. Ik (h)ejt Dora.
Mam na imię Dora. 

To h - nazywane miękkim sprawia obcokrajowcom niemało kłopotów z wymową, ma bowiem brzmieć tak, jakby go prawie nie było. Dlatego niektórzy polecają go w ogóle nie wymawiać ;)

Ik ben Dora.
Ik ben Dora.
Jestem Dora. 

Mijn naam is Dora S. 
Mejn na:m is Dora S. 
Nazywam się Dora S.

Po takim przedstawieniu druga osoba powinna spontaniczne podać swoje imię, jakby jednak zapomniała o dobrych manierach, można jej przypomnieć na przykład tak:

Hoe heet jij?
(H)u (h)ejt jaj? 
Jak masz na imię? 

lub

Wat is jouw naam? 
Wat is jał na:m? 
Jak się nazywasz?

lub też bardziej oficjalnie:

Hoe heet u? 
(H)u (h)ejt u(y)? 
Jak ma pan / pani na imię? 

U to kolejna zagwostka, ma brzmieć gardłowo, trochę jak pomieszanie u z y ;)

Wat is uw naam? 
Wat is uw na:m?
Jak się pan/ pani nazywa? 

Na zakończenie tych kurtuazji wypada dodać:

Prettig  met u kennis te maken.
Pretych met u kenis te maken. 
Miło mi pana / panią poznać.

lub

Leuk u te ontmoeten.
Leuk u te ontmuten.
Miło pana / panią spotkać.

lub króko:

Aangenaam
a:nchena:m.
Miło mi. 

W sytuacji nieformalnej rzadko słyszałam którykolwiek z powyższych zwrotów. Ewentualnie zwrot drugi był skracany do prostego:

Leuk
Leuk
Miło. 

No i to tyle na dziś. Następnym razem coś o typowych holenderskich imionach :)

Goedemorgen czyli dlaczego Polacy się śmieją, gdy Holendrzy mówią "dzień dobry"?

Na początku warto poznać podstawowe zwroty powitalne:

goedemorgen - czyt. chudemorche - dzień dobry (używamy do godz. 12.00)

goedemiddag - czyt. chudemidach - dzień dobry (w godz. 12.00 - 18.00)

goedenavond - czyt. chudeafond - dobry wieczór

I mniej formalne:

hoi - czyt. hoj - cześć

A na pożegnanie możemy powiedzieć:

tot ziens - czyt. tot zins - do widzenia

Lub mniej oficjalnie:

doei, doei - czyt. duj, duj - pa pa

tot straks - czyt. tot straks -  na razie, do zobaczenia niedługo

Taki podstawowy zestaw wystarczy, żeby zrobić dobre wrażenie na początku :)

A co w tym śmiesznego? Otóż istnieje druga forma dzień dobry używana głównie w mowie, rzadziej w piśmie: goeiemorgen. Wiedząc, że g czytamy jak ch, a oe  - jak u, przeczytajcie sobie sami ten wyraz...

;)